دما

 تعريف: دما معياري است كه ميزان گرمي يا سردي يك جسم را مشخص  مي كند. دما را با نماد نشان مي دهند و يكاي اندازه گيري آن درجه سلسيوس با علامت  است.

 دماسنجي

 دانش اندازه گيري دما را دماسنجي مي نامند. اين عمل با وسيله اي به نام دماسنج انجام مي گيرد.

دماسنجي بر چه اساسي صورت مي گيرد؟

ج: تغيير دماي اجسام و مواد مختلف مي تواند باعث تغيير طول، حجم، رنگ و يا ساير ويژگي هاي فيريكي آن شود. تغييرات اين كميتها مي تواند معياري براي اندازه گيري دما باشد. مثلاً اكثر مايعات بر اثر افزايش دما منبسط مي شوند و از اين خاصيت در ساختن دماسنج هاي جيوه اي يا الكلي استفاده مي شود.

ساختمان يك دماسنج جيوه اي يا الكلي ساده چگونه است؟

ج: اين دماسنج ها مطابق شكل زير از يك لوله شيشه اي باريك سربسته( خالي از هوا) متصل به يك مخزن تشكيل شده اند. مخزن پر از جيوه( يا الكل) است. با بالا رفتن دماي مايع درون مخزن، حجم آن بيشتر مي شود( انبساط مي يابد) و مايع در لوله باريك بالا مي رود و سطح بالايي آن در ارتفاع بالاتري قرار مي گيرد. از ارتفاع مايع در لوله باريك مي توان براي اندازه گيري دما استفاده كرد، زيرا هرچه دما بالاتر باشد، ارتفاع مايع بيشتر و هر چه دما كمتر باشد، ارتفاع مايع كمتر است.

 

آيا مي دانيد كه چگونه خطاي حواس ما مي تواند باعث نتيجه گيري اشتباه درباره دماي جسم ها شود؟ آزمايشي طراحي كنيد و آن را انجام دهيد كه اين خطا را نمايش دهد. نتيجه آزمايش را براي دوستان خود گزارش كنيد.

ج: سه ظرف محتوي آب با دماهاي مختلف را در نظر مي گيريم. ابتدا يك دست خود را در آب سرد و دست ديگر را در آب گرم قرار مي دهيم و چند دقيقه صبر مي كنيم. سپس دستان خود را خارج كرده و هر دو را وارد ظرف آب ولرم مي كنيم. دستي كه در آب سرد بود آب ولرم را گرم و دستي كه در آب گرم قرار داشت آنرا سرد احساس مي كند. اين آزمايش نشان مي دهد حواس ما در اندازه گيري هاي مختلف مي تواند دچار خطا شود. لذا براي اندازه گيري كميتهاي مختلف بايد از ابزارهاي دقيق تر و مطمئن تري استفاده كنيم.

 

 

در توضيح ساختمان دماسنج ديديم كه لوله باريك بايد خالي از هوا باشد. تحقيق كنيد كه وجود هوا در لوله باريك چه اشكالي به وجود مي آورد.

جواب: وجود هوا باعث مي شود كه دماي جسم با مقدار واقعي اندازه گيري نشود.