خوديارى يا شيادى

جنبش خوديارى و بالفعل سازى۱ به حرفه اى ۵/۸ ميليارد دلارى در سال تبديل شده است. آيا واقعاً نتيجه بخش هم هست؟
آنتوني رابينز به نظر «تونى رابينز» مرشد خوديارى، پابرهنه راه رفتن روى زغال هاى سرخ ۱۰۰۰ درجه اى «تجربه اى اعتقادى است كه به درونى ترين شكل به افراد مى آموزد مى توانند تغيير كنند، رشد يابند، توان خود را به كار گيرند و كارهايى انجام دهند كه هيچ گاه فكر نمى كردند ممكن باشد.»
من خودم تا به حال سه بار روى آتش راه رفته ام بدون آنكه cool moss را زير لب بخوانم (درحالى كه رابينز مراجعانش را وادار به خواندن آن مى كند) يا به تفكرات مثبت بينديشم. پس چرا نسوختم؟ چون زغال چوب رسانايى گرمايى اندكى دارد، به ويژه در مقابل پوست مرده و پينه بسته كف پا و مخصوصاً اينكه به همان تندى آتش پيماها از روى بستر زغالى بدويم. كيك ۴۰۰ درجه اى درون فر را در نظر بگيريد، بدون سوختگى مى توان لمسش كرد چون رساناى ضعيفى است درحالى كه نمى توان به قالب فلزى اش دست زد. علم فيزيك «چگونگى» راه رفتن روى آتش را توضيح مى دهد. براى فهميدن «چرايى»اش هم بايد سراغ روانشناسى برويم.

سال ۱۹۸۰ در يك نشست تجارى صنعت دوچرخه شركت داشتم كه سخنران اصلى اش «مارك ويكتور هانسن» بود، كسى كه حالا نامش به خاطر همكارى در خلق سرى كتاب هاى بيش از حد پرطرفدار «سوپ جوجه براى روح» روى زبان ها افتاده است. اين سرى شامل روح نوجوان، روح زندانى و روح مسيحى (و البته نه روح شكاك!) است. تعجبم از اين بود كه چرا «هانسن» دستمزد يك سخنران را درخواست نكرد تا اينكه ديدم پس از سخنرانى اش چه اتفاقى افتاد. مردم تا بيرون از در هم صف كشيدند تا نوارهاى مهيجش را بخرند كه من هم يكى از آنها بودم. حين تمرين هاى آمادگى براى مسابقات دوچرخه سوارى بارها و بارها نوارها را گوش كردم.
همين بخش «بارها و بارها» كليد درك «چرايى» چيزى است كه «استيو سالرنو»، روزنامه نگار، آن را جنبش خوديارى و بالفعل سازى (SHAM)۲ مى نامد. او در كتاب جديدش «SHAM: چگونه جنبش خوديارى آمريكا را ناتوان ساخت» توضيح مى دهد كه چگونه نوارها و سخنان باعث تقويت آنى برانگيختگى اى مى شود كه پس از چند هفته فروكش كرده و خريداران را به مشتريانى تكرارى تبديل مى كند. درحالى كه «سالرنو» ويراستار يك كتاب خوديارى براى انتشارات رودال بود (كه شعارش در آن زمان اين بود «براى آنكه به مردم نشان دهيم چگونه مى توانند نيروى جسم و ذهن شان را به كار گيرند و زندگى شان را بهبود بخشند.») مطالعات گسترده تجارى نشان داد مستعدترين خريدار يك كتاب خاص، هر موضوعى كه داشته باشد، كسى است كه طى هجده ماه گذشته كتابى مشابه خريده است. به گفته «سالرنو» طنز «قانون هجده ماه» هم (در اين ژانر) در آن است: « اگر چيزى كه فروختيم كار كند، هر فرد انتظار بهبود زندگى را دارد. كسى انتظار ندارد مردم به يارى بيشتر ما – حداقل در مورد مشكلى مشابه- نيازى داشته باشند، و مسلماً نه براى چندين بار.»
SHAM حفاظى ضدگلوله است: اگر زندگى ات بهتر نمى شود تقصير خودت است (چون تفكراتت به اندازه كافى مثبت نبوده. حالا راه حل چيست؟ بيشتر خوديارى هاى مشابه)، يا حداقل پيام هايى مشابه كه به صورت مجموعه هايى جديد عرضه مى شوند. جايگشت هاى چندگانه مردان مريخى و زنان ونوسى  «جان گرى» را به ياد بياوريد – مريخ و ونوس با هم براى هميشه، مريخ و ونوس در اتاق خواب، راه حل رژيم و ورزش براى مريخ و ونوس- كه البته منظور هم مريخ و ونوس بازى، نمايش برادوى و افتتاح كلاب مد نيست.
SHAM زيركانه از دوگانگى ضعف و توانمندى سود مى برد. مانند آيينى كه افراد را فى نفسه گناهكار مى داند و بدين شكل آنها را محتاج آمرزشى مى كند كه منحصراً به كمك همان آيين به دست مى آيد. مرشدهاى SHAM هم اصرار مى ورزند كه همه ما قربانيان «كودك درون» اهريمنى مان هستيم كه در نتيجه گذشته اى دلخراش به وجود آمده و نوارهايى را پديد آورده كه بارها و بارها در ذهن ما بازپخش مى شوند. رستگارى هم از طريق توانمندسازى خود با «دستخط هاى زندگى» جديدى حاصل مى شود كه توسط خود استادان تهيه شده آن هم با قيمت هايى كه از ۵۰۰ دلار كارگاه هاى يك روزه تا ۵۹۹۵ دلار سمينار «ملاقات با تقدير» رابينز متغير است. اگر قرار است در ازاى كمك كسى به او پول بپردازيد، پس چرا ديگر خوديارى ناميده مى شود؟
آيا اين برنامه ها موثر هم هستند؟ كسى نمى داند. به نظر «سالرنو» هيچ مدرك علمى وجود ندارد كه نشان دهد تكنيك هاى بى شمار SHAM – از راه رفتن روى آتش گرفته تا دوازده گامى ها- مزيت خاصى دارد يا حتى بهتر از بيكارى است. قانون اعداد بزرگ مى گويد از ميان ميليون ها انسان كه با SHAM سروكار داشته اند، بالاخره برخى هم به طور اجتناب ناپذيرى اوضاع شان بهبود مى يابد. درست مثل شبه داروهاى پزشكى؛ بدن به طور طبيعى خود را درمان مى كند و آنگاه هر آنچه كه بيمار انجام داده اعتبار مى يابد.
معناى حقيقى خوديارى اين است: بيمارى خود را درمان كن.
Scientific American, May.2006
پى نوشت ها:
1 – طرفداران اين ايده باور دارند توانايى هاى بالقوه و نهفته بسيارى در همه افراد وجود دارد كه تنها بايد فعليت يابند.- م
۲-.Self-Help and Actualization Movement به معناى حقه بازى و رياكارى است ولى در اينجا كاربردى كنايى دارد و با اينكه به عنوان كوته نوشت عبارت مذكور آمده اما در اصل معناى شيادى و حقه بازى آن مدنظر است.- م

مايكل شرمر
ترجمه: الهيار اميرى

منبع : روزنامه شرق
 

912 total views, 2 views today

Share

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *